Onsnoordholland Bouw nieuws artikelen voor en van ondernemers uit Noord-Holland. Interessant bedrijfs Bouw nieuws, persbericht of evenement? Tip de redactie!

Madaster Launch

MADASTER: kadaster voor materialen v.a. nu voor iedereen beschikbaar

Vandaag is Madaster, het ‘kadaster’ voor materialen, gelanceerd. Vanuit deze online bibliotheek kan van elk vastgoed object een digitaal materialenpaspoort gegenereerd worden. Het documenteren, registreren en archiveren van materialen in gebouwen maakt hergebruik van materialen eenvoudiger, stimuleert slim ontwerpen en elimineert afval.

Het plan dat architect Thomas Rau en Pablo van den Bosch, bestuurders van de Madaster Foundation, op 17 februari 2017 presenteerden aan een select publiek is vandaag realiteit geworden. Mede dankzij de financiële en inhoudelijke steun van de 33 zogenaamde Kennedy’s kon de Madaster Foundation binnen 7 maanden haar doel bereiken.

“Onze planeet is een gesloten systeem en daarom moeten wij de limited editions ongelimiteerd faciliteren. De huidige situatie laat zien dat materialen hun identiteit verliezen, waardoor zij afval worden. Afval kan worden geëlimineerd door materialen een gedocumenteerde identiteit te geven via een materialenpaspoort.” Thomas Rau

 

“De veelomvattende informatie in een materialenpaspoort helpt gebouweigenaren, ontwerpers en bouwers om nieuwe afwegingen te maken tijdens het ontwerpen, bouwen en beheren van gebouwen. Ook kunnen financiers op basis van het materialenpaspoort de waarde van de materialen opnemen in de totale waardebepaling van het object.” Pablo van den Bosch

OVER MADASTER FOUNDATION

Madaster is een ANBI-stichting met een algemene en publieke, non-profit interesse met vertegenwoordigers uit meerdere sectoren van de economie.

Bouw arbeiders personeel zzp

Subsidie voor zelfbouwers met kluspanden

De provincie Noord-Holland stelt meer subsidie beschikbaar voor zelfbouwgroepen die bestaande gebouwen (kantoren, scholen) ombouwen tot woningen.

De provincie doet dit omdat zelf oude panden verbouwen meer kosten met zich meebrengt dan zelf nieuwe woningen bouwen. Bijvoorbeeld de kosten om te komen tot een goed plan of ontwerp, of extra sloopkosten.

Projectplan

Het extra geld is bedoeld voor het omvormen van bestaande gebouwen tot woningen, of voor sloop met daarna nieuwbouw. Met de nieuwe regeling kunnen zelfbouwgroepen maximaal € 13.000,- subsidie aanvragen voor het opstellen van een projectplan. Ook is een renteloze lening beschikbaar van maximaal € 220.000,- voor het opstellen van een programma van eisen, ontwerp of bestek. De subsidie of lening kan ook worden ingezet om deskundige procesbegeleiding in te huren.

Gedeputeerde Joke Geldhof: “Ik ben blij met deze extra steun voor zelfbouwgroepen die op deze manier met kluspanden of andere leegstaande gebouwen aan de slag kunnen en hun woonwensen realiseren. Het levert vaak prachtige en creatieve woningen op. Zelfbouw in de bestaande bouw is een heel goede optie en in de provincie zijn tot nu toe nog weinig projecten. Bovendien sluit dit helemaal aan bij de behoefte van veel mensen om binnen steden en dorpen te wonen.”

Nieuwbouw

De provincie Noord-Holland geeft, onder voorwaarden, financiële ondersteuning aan initiatieven voor collectieve zelfbouw. Hiermee stimuleert zij mensen om met elkaar woningen te bouwen die aan hun specifieke woonwensen voldoen en die in een andere vorm van opdrachtgeverschap buiten bereik waren gebleven.

Met collectieve zelfbouw is het mogelijk om, samen met anderen, te bouwen aan een eigen droomhuis. Dit kan een woning zijn die nog gebouwd moet worden, maar het is ook mogelijk om een bestaand pand te renoveren. Het idee achter collectief zelfbouwen is om met een groep particulieren bouwgrond te verwerven en samen opdracht te geven tot het (ver-)bouwen van de eigen woning. De groep is hierbij verenigd in een stichting of (coöperatieve) vereniging. De woningen zijn bedoeld voor eigen gebruik.

Er is ook subsidie beschikbaar voor collectieve zelfbouw in de nieuwbouw. De subsidiebedragen hiervoor zijn gelijk gebleven. Meer informatie staat onder :  Subsidieregeling Collectieve Zelfbouw

waterberging_Polder_Blokhoven_bij_Schalkwijk_Gemeente_Houten

Bouwkansen voor waterberging

De bouwsector kan een belangrijke bijdrage leveren aan het klimaatbestendig inrichten van Nederland door met nieuwe manieren te komen voor grootschalige zoet waterberging. Zulke waterbuffers verminderen niet alleen de wateroverlast bij hevige regenval, maar zorgen ook voor reserves voor periodes van langdurige droogte.

Dat stelt de Zeeuwse gedeputeerde Ben de Reu namens de provinciale koepelorganisatie IPO naar aanleiding van de presentatie van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie 2018 dat op Prinsjesdag werd gepresenteerd. “In Zeeland, en vooral bij de land- en tuinbouw, bestaat er in ieder geval een grote behoefte aan zulke zoetwaterbekkens.”

Pilotproject loopt al

De Reu legt uit dat in Zeeland bij droogte de behoefte aan zoet water extra groot is omdat de provincie geen grote rivieren heeft die zoet water aanvoeren. Tegelijkertijd is de ruimte voor de aanleg van spaarbekkens voor de opvang van regenwater er schaars. “Het ruimtebeslag van zulke bekkens is in de Zeeuwse polders te groot. De land- en tuinbouw hebben die grond te hard nodig voor hun gewassen.” Hij geeft aan dat er in de provincie nu een paar pilotprojecten lopen voor ondergrondse opslag van zoet water in oude kreekruggen van waaruit later het land is drooggelegd. “Maar het zou voor onze provincie heel mooi zijn als er nieuwe technieken komen waarmee nog meer ondergrondse bekkens kunnen worden aangelegd. De bouwsector kan er natuurlijk aan bijdragen dat die nieuwe aanlegmethodes er komen.”

Ondersteuning

Deltacommissaris Wim Kuijken presenteerde het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie dinsdag als onderdeel van de jaarlijkse rapportage over waterveiligheid en beschikbaarheid van zoet water in Nederland. Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie vormt daarbij het sluitstuk, met een strategie om de infrastructuur en gebouwde omgeving klaar te maken voor de opvang van de gevolgen van extreem weer door klimaatverandering. Onderdeel van die strategie is dat alle gemeenten uiterlijk 2019 verplicht een klimaatcheck uitvoeren voor het inventariseren van kwetsbaarheden. De Deltacommissaris vraagt het nieuwe kabinet om per jaar 230 miljoen euro financiële ondersteuning voor provincies, waterschappen en gemeenten voor het versneld nemen van klimaatmaatregelen tegen wateroverlast, droogte, hittestress en overstroming.

Stedelijke opvang overbelast

De Reu ziet in verband met klimaatadaptatie voor de bouwsector ook kansen in het isoleren en koelen van seniorenwoningen en verzorgingstehuizen. “Ook in Zeeland voldoen veel tehuizen van oudere datum niet aan die criteria, terwijl ouderen slecht tegen hittestress kunnen.” Ook wijst hij op het belang van de aanleg in steden en gemeenten van gedraineerde tuinen en diepliggende speelpleinen. Zulke ‘waterpleinen’, zoals Rotterdam die al heeft, vangen overtollig regenwater op en zorgen zo dat rioleringsstelsels niet overbelast raken. De capaciteit van veel rioleringssystemen zal volgens hem toch moeten worden vergroot, wat grote investeringen zal vergen.

Groenstroken

In de nieuwbouwwijk Mortiere in Middelburg en ook in Yerseke zijn wadi’s aangelegd, parkachtige groenstroken die water bergen. “Daar is dus ook al rekening gehouden met wateroverlast als gevolg van hoosbuien.” Een Zeeuws project dat bij de presentatie dinsdag in Den Haag de aandacht trok, betrof Waterdunen. Het gaat om een project in Zeeuws-Vlaanderen ten westen van Breskens, waar op 350 hectare sprake is van een combinatie van waterveiligheid, kustversterking, natuur en recreatie. Interessant voor de bouwsector noemt De Reu er de circulaire bouw van 400 vakantiewoningen: “Trends in de markt voor recreatiewoningen veranderen snel. Daarom worden deze woningen zo gebouwd dat van de gebruikte materialen over 15, 20 jaar weer nieuwe woningen kunnen worden gebouwd, die dan voorzien in de behoefte van de klant.” Algemeen geldt volgens hem voor bouwers dat die opdrachtgevers tegen hitte en wateroverlast moet ‘ontzorgen’: “Dus als een opdrachtgever een datacenter in de kelder wil, moet je als bouwer ook adviseren dat dit beter een paar verdiepingen hoger kan.”

Komend jaar investeert het ministerie van Infrastructuur en Milieu 6,2 miljard in infrastructuur

Meer mobiliteit in een duurzamer Nederland

Komend jaar investeert het ministerie van Infrastructuur en Milieu 6,2 miljard in infrastructuur, zodat die tot de beste ter wereld blijft horen. Er komt in 2018 268 kilometer aan nieuwe rijstroken bij en er wordt ingezet op de ontwikkeling van nieuwe technieken die kunnen bijdragen aan een snellere doorstroming van het verkeer.

Met onder meer de inzet op innovaties voor schoner vervoer wordt uitvoer gegeven aan het klimaatakkoord van Parijs. Tussen Amsterdam, Utrecht en Eindhoven gaan bij de start van de nieuwe dienstregeling in december zes, in plaats van vier, intercity’s per uur rijden.

In 2018 wordt uitgestippeld hoe Nederland nog weerbaarder wordt voor extreem weer als gevolg van het veranderende klimaat. Het Deltaprogramma bevat dit jaar voor het eerst een Deltaplan Ruimtelijke adaptatie. Het gaat om een aanpak om op lokaal en regionaal niveau de gevolgen van wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen zo veel mogelijk te beperken. Om ervoor te zorgen dat de Nederlandse economie in 2050 volledig op hernieuwbare grondstoffen draait, komen er in 2018 aanvullende initiatieven van het Rijk en bedrijfsleven.

Lees meer

Doel taskforce: nul dodelijke ongevallen in de bouw

Ambitie Taskforce ligt op nul ongevallen

Nul dodelijke ongevallen in de bouw. Dat is de ambitie van de Taskforce Veiligheid & Arbeidsomstandigheden, benadrukt voorzitter Peter Koenders van de taakgroep. “Eén dodelijk ongeval is al teveel.”

De taskforce is op verzoek van het bestuur van Bouwend Nederland ingesteld om een duidelijke verbetering aan te brengen in de veiligheid in de bouwsector. Ongevallen op de werkplek ontstaan volgens Koenders vaak doordat het ‘toevallig’ mis gaat: “Dat toeval moet eruit. Daarvoor gaan we mensen meer bewust maken van wat veilig werken inhoudt.

Veiligheid aandacht en tijd

De bouwsector behoort volgens het ministerie van SZW tot de top drie van meest onveilige sectoren. Koenders: “De veiligheid in de bouw staat onder druk omdat er teveel dodelijke ongevallen gebeuren. Wij vinden dat zelf ook onacceptabel. Eén dodelijk ongeval is al teveel. Ernstige ongevallen met blijvend letsel willen we natuurlijk ook niet, maar als je nul dodelijke ongevallen als doel hebt, heb je in ieder geval de juiste focus dat alles veilig moet.” In de crisis is de aandacht voor veiligheid onder druk komen te staan. Want veiligheid vergt aandacht en tijd. Maar alles moest tegen de laagste prijs. Gelukkig merken we dat er nu meer aandacht en tijd voor veiligheid ontstaat, ook bij opdrachtgevers.”

Communicatie

De taskforce kwam in januari voor de eerste keer bijeen, met als doel het bestuur van Bouwend Nederland te adviseren over acties en initiatieven op het beleidsterrein van veiligheid en arbeidsomstandigheden. Koenders: “Er zit veel kennis in de taskforce, met mensen met veiligheidsfuncties in grote en kleinere bouw- en infrabedrijven. We werken niet toe naar een rapport. Het is een continu proces. Hebben we als taskforce iets waarvan we denken dat het nu kan, dan communiceren we dat direct. En dan gaat het erom hoe we die verandering op veiligheidsattitude als Bouwend Nederland dan teweegbrengen in de sector.”

Op tijd nadenken

Als nu al een punt van actie noemt hij meer aandacht voor veiligheid in opleidingen voor kaderfuncties in de sector: “We moeten het probleem niet verschuiven naar de bouwplaats. De meeste ongevallen daar zijn terug te herleiden tot instructies. Belangrijk is dat je als manager mensen op de werkvloer ruimte geeft om daar aan veiligheid te doen. Daar moet al vanaf de ontwerpfase over worden nagedacht, over hoe je op de bouwplaats samen veilig bouwt en over wat voor maatregelen daarvoor nodig zijn, vastgelegd in het V&G-ontwerpplan. Moet je daar op de bouwplaats nog over beginnen na te nadenken, dan ben je eigenlijk al te laat.”

Positief stimuleren

Voor het bereiken van ‘nul doden’ is er volgens Koenders in de hele sector ook een cultuuromslag nodig: “Daar is die jaarlijkse Bewust Veilig-dag (de 3e vrijdag in maart, red.) ook voor. Iedereen in de bouw moet zich bewust zijn van veiligheid, van leidinggevende tot uitvoerende en van jong tot oud. Zodat wie voor de eerste keer op de bouwplaats komt de juiste instructies krijgt en we mensen stimuleren elkaar ook aan te spreken op onveilige handelingen of onveilige situaties op te lossen. En dat wie zelf in zo’n situatie terecht komt dat vervolgens ook meldt, zodat we daarvan kunnen leren op andere bouwprojecten en er maatregelen tegen kunnen nemen.” Belangrijk daarvoor noemt hij het mensen positief stimuleren om met veiligheid bezig te zijn: “Mensen die betrapt worden op onveilig werken moeten niet bang zijn voor een slechte aantekening of negatief functioneringsgesprek, want in zo’n angstcultuur meldt niemand meer wat.”

Houtje touwtje werken

Koenders en zijn team willen ook meer zicht krijgen op de indirecte oorzaken achter ongevallen: “Bij het meer gedetailleerd in beeld brengen van ongevallen zien we dat er vaak allerlei dingen aan vooraf gingen die toevallig net even anders liepen dan normaal. Een werkplek die net is gewijzigd, een hek dat net even anders is neergezet, iemand die invalt voor degene die een bepaalde klus altijd doet. En dan gaat het mis. Dat toeval moeten we aanpakken, door scherp te zijn op wijzigingen en door mensen daar bewust van te maken. Improvisatie en onverschilligheid moeten eruit en alertheid en professioneel werken erin. Ik ben een optimist, maar we moeten de weg naar nul doden in de bouw realiseren.”

Terrein Bijlmerbajes verkocht; Bajes Kwartier wordt nieuwe stadswijk Amsterdam

Alle gebouwen in het Bajes Kwartier worden volledig energieneutraal

Gebieds- en vastgoedontwikkelaar AM – onderdeel van Koninklijke BAM groep – koopt het terrein van de Bijlmerbajes in Amsterdam van het Rijksvastgoedbedrijf. Samen met AT Capital, Cairn en de ontwerpers OMA, FABRICations en LOLA Landscape ontwikkelt AM er een nieuwe, autoluwe stadswijk: Bajes Kwartier.

Er komen ongeveer 1.350 woningen, zowel koop als huur, variërend van betaalbare starterswoningen tot exclusieve huizen en zorgwoningen. Dertig procent wordt sociale huur, een substantieel deel valt in het segment middeldure huur. Vijf gevangenistorens worden gesloopt, één wordt getransformeerd tot ‘groene toren’ met een verticaal park en stadslandbouw.

Het bestaande hoofdgebouw van de gevangenis wordt het design cluster: een plek voor kunstenaars van internationale allure. Verder komen er horeca en een gezondheidscentrum. De nieuwe woonwijk krijgt een stevig stedelijk karakter, maar ook is er veel groen met tuinen, hoven en waterpartijen. Parkeren moet ondergronds, de wijk is verder autoluw. De gemeente ontwikkelt er een school voor voortgezet onderwijs.

Lees meer

Onderdeel van Deltaprogramma 2018 is klimaatbestendige steden

Klimaatbestendige stad, vergt totaalaanpak

Onderdeel van het Deltaprogramma 2018 dat op Prinsjesdag wordt gepresenteerd, is dat alle gemeenten in het land in 2018 aan de slag gaan met het klimaatbestendig maken van hun leefomgeving. Edward Stigter, directeur Beleid Gezonde en veilige leefomgeving bij Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) pleit daarbij voor een integrale aanpak.

Omdat adaptieve maatregelen goed te combineren zijn met maatregelen als het gasloos maken van woonwijken en met energiebesparing. Stigter ziet voor de bouwsector een voortrekkersrol bij concrete projecten.

Lees meer

Nul op de meter duurzaamheid energie zuinig

ZEN-Platform bijeenkomst nul-op-de-meter nieuwbouw centraal

Het ZEN-platform werkt aan bijna energieneutraal tot energieleverende nieuwbouwwoningen, met de bewoner als uitgangspunt. Nul-op-de-Meter nieuwbouwwoningen vormen een belangrijk deel van de oplossing.

Tijdens een speciale bijeenkomst, gecombineerd met een Samenwerkdag van de Stroomversnelling, gaan we de diepte in op alle aspecten en vragen rond Nul-op-de-Meter nieuwbouw. Deze bijeenkomst organiseren de Lente-akkoord partijen in nauwe samenwerking met de Stroomversnelling.

ZEN-Platform bijeenkomst

De bijeenkomst vindt plaats op donderdagmiddag 12 oktober in Zaalverhuur7 in Utrecht. De gehele middag staat in het teken van Nul-op-de-Meter nieuwbouw. In de verschillende sessies komen vrijwel alle aspecten van NOM aan bod. De lunch staat klaar vanaf 12.30 uur. Het inhoudelijke programma duurt van 13.00 uur tot 17.00 uur. Na afloop is er gelegenheid om na te praten onder het genot van een drankje en een hapje.

Klik hier voor het programma van de ZEN Platformbijeenkomst op 12 oktober 2017 >>

Voor wie?

De bijeenkomst is gericht op deelnemers uit het ZEN platform en Stroomversnellingsleden met een nieuwbouwopgave. Ook overige ontwikkelaars, ontwikkelende bouwers, aannemers en woningcorporatie-medewerkers met plannen of intenties op het gebied van NOM zijn van harte welkom.

Aanmelding en kosten

Het aantal deelnemers is beperkt. Registratie vindt plaats op volgorde van aanmelding. Deelname voor leden van Stroomversnelling is gratis. U dient zich wel te registreren. U kunt zich aanmelden via de nieuwsbrief die u van de Stroomversnelling heeft ontvangen. Voor de ZEN platform deelnemers en overige deelnemers bedragen de deelnamekosten € 95 excl. BTW per persoon.

Anderhalf miljoen banen in Noord-Holland

Banen in Noord-Holland fors gegroeid

Het aantal banen in Noord-Holland is in 2016 voor het eerst sinds jaren weer gegroeid. De teller staat op 1.487.800. Dat neemt niet weg dat Noord-Holland nog 82.000 werklozen heeft. Jongeren en laagopgeleiden zijn de grootste groep onder de werklozen.

De grootste mismatch op de arbeidsmarkt bevindt zich in de ict en de meest banen bevinden zich in de regio Amsterdam. Dit zijn enkele hoofdconclusies uit het rapport Noord-Hollandse arbeidsmarkt in cijfers dat door de provincie Noord-Holland is opgesteld. Uit het rapport komt ook naar voren dat het economisch herstel op de Noord-Hollandse Arbeidsmarkt in veel sectoren goed tot uiting komt. Vooral in de regio Amsterdam is dit het sterkst zichtbaar. De sectoren handel & horeca, transport en zakelijke dienstverlening springen er uit.

Samenwerkingen

Gedeputeerde Adnan Tekin: “Deze cijfers geven mij handvatten om gerichter te acteren op de arbeidsmarkt. We zijn sinds 2015 actief bezig door mooie samenwerkingen op te richten zoals Tech@Connect en Terratechnica in de Kop van Noord-Holland. Maar deze samenwerkingen willen we verder uitbreiden door de hele provincie zodat we van Noord-Holland een nog sterkere, gezonde en aantrekkelijker arbeidsregio maken.”

Focus op techniek

Regionale economische ontwikkeling is een van de kerntaken van de provincie. Het arbeidsmarktbeleid van de provincie legt de focus op techniek: van de bouw- en installatietechniek tot de creatieve industrie en agri-tech. Techniek raakt alle opleidingsniveaus en vraagt de komende jaren steeds meer van de arbeidsmarkt. De provincie Noord-Holland heeft daarom een actieve rol op zich genomen. Om te zorgen dat jongeren een goed beeld krijgen van de mogelijkheden in de techniek, draagt de provincie bij aan goede voorlichting op scholen en haken we aan op initiatieven die bijdragen aan de zichtbaarheid en aantrekkelijkheid van toekomstige technische beroepen. Een goed voorbeeld is de samenwerking van SHIP (Sluis Haven Informatie Punt) met Techport (regio rond IJmond) waar bedrijven, scholen en overheden samenwerken. SHIP organiseert onder andere workshops aan leerlingen vanaf groep 3 over techniek en techniekonderwijs.

Verbetering Noord-Hollandse wegen en bruggen

Verbetering wegen en bruggen €297 miljoen in NH

De provincie Noord-Holland investeert in 2018 € 297 miljoen in wegen en vaarwegen. Met dit bedrag wordt de provinciale infrastructuur onderhouden, verbeterd of uitgebreid.

Gedeputeerde Staten leggen het voorstel voor de investeringen voor aan Provinciale Staten, die hier in november over beslissen.

De provincie Noord-Holland heeft 613 km wegen, 246 km vaarwegen en 49 km vrij liggende openbaar vervoerbanen in eigendom. Langs een groot deel van de Noord-Hollandse wegen liggen ook fietspaden (383 km) die eigendom zijn van de provincie. Al deze infrastructuur wordt door de provincie onderhouden en zo nodig verbeterd of uitgebreid.

Verbetering infrastructuur

De provincie investeert € 170 miljoen in het verbeteren en uitbreiden van de infrastructuur. Naast de realisatie van de Westfrisiaweg, de herinrichting N241 en de bereikbaarheid Waterland,  wordt ook gewerkt aan de vervanging en verbetering van meerdere bruggen. Tevens legt de provincie hoogwaardig openbaar vervoer aan in het Gooi (Huizen-Hilversum) en tussen Aalsmeer en Schiphol-Zuid. Ook lopen er meerdere onderzoeken om de verkeersveiligheid, leefbaarheid en doorstroming op de provinciale infrastructuur te verbeteren. Al deze projecten zijn opgenomen in de studiefase van het PMI.

Toekomst

Het komende jaar wordt € 127 miljoen geïnvesteerd in het onderhoud aan wegen en vaarwegen. De provincie voert naast het dagelijks onderhoud (bijvoorbeeld reparaties) gemiddeld ook één keer in de vijftien jaar groot onderhoud uit. Tevens wordt er geïnvesteerd in het vervangen van bijvoorbeeld wegen, oevers, bruggen en sluizen die aan het eind van hun levensduur zijn, zoals de N231 (Legmeerdijk-Bosrandweg), de N243 (Noordervaart), oevers aan het Noordhollandsch kanaal en de Koopvaardersschutsluis.

Afstemmen

Bij de uitvoering van de werkzaamheden wil de provincie de overlast voor de weggebruiker en de omgeving zoveel mogelijk beperken. De provincie stemt daarom de werkzaamheden van alle wegbeheerders (Rijk, gemeenten, hoogheemraadschappen) in Noord-Holland zo goed mogelijk op elkaar af. Ook wordt de verbetering en aanleg van nieuwe provinciale infrastructuur zodanig afgestemd op het onderhoud per traject dat geld en werkzaamheden zo efficiënt mogelijk worden gecombineerd.

Programma

De extra investeringen staan in de jaarlijkse actualisatie van de programma’s voor verbetering, uitbreiding en onderhoud aan de provinciale infrastructuur: het Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur (PMI) en het Provinciaal Meerjarenprogramma Onderhoud (PMO). Het PMI en PMO bevatten samen alle voorgenomen projecten voor de komende jaren. Het PMI 2018-2023 en het PMO 2018-2025 zijn op 22 augustus 2017 door Gedeputeerde Staten vastgesteld en worden in het najaar aan Provinciale Staten voorgelegd.