PanamaPapers_Paradijs

[gastblog] De Panama Papers; gebruik maken van mogelijkheden of gebrek aan belastingmoraal

Gelekte informatie

De afgelopen weken stonden de kranten er vol van. De Panama papers. Duizenden gelekte pagina’s met informatie over belastingontwijking door vooraanstaande personen, zakenlui, maar ook criminelen. Bekend gemaakt door het The International Consortium of Investigative Journalists (https://panamapapers.icij.org). Iedereen was verbolgen hoe dit toch allemaal wel niet mogelijk was geweest. Schandalig, onbegrijpelijk en zelfs misdadig werd het genoemd. En dat is het in sommige gevallen zeker, als je kijkt naar de discutabele activiteiten die het advocatenkantoor Mossack Fonseca uit Panama faciliteerde voor mensen over de hele wereld die eigenlijk in een gevangeniscel zouden moeten zitten in plaats van in een luxe villa op de Maagdeneilanden of de Bahama’s.

Binnen de fiscale wereld is hetgeen in Panama gebeurt niet nieuw. Maar ook bij de Nederlandse overheid en andere overheden zijn alle constructies bekend. Daarnaast is Panama niet het enige land waar partijen zitten die Offshore zaken voor je kunnen regelen. Voor degenen die niet in een fiscale werkomgeving zitten, roept het allemaal veel vragen op. Is dit alles niet illegaal? En als dat zo is, waarom doet niemand wat? Of zijn het gewoon slimme fiscalisten die de randjes opzoeken en de regels zo uitleggen dat geen of zeer weinig belasting is verschuldigd? De waarheid ligt, zoals zo vaak, ergens in de buurt van het midden.

Belastingontwijking

Het ontwijken van belastingheffing is niet verboden en is niet in strijd met welke wettelijke bepaling dan ook. Het kiezen voor de fiscaal meest voordelige weg is volgens vaste jurisprudentie gewoon toegestaan. De Staatssecretaris van Financiën houdt er niet van, zo is te lezen in een Besluit van zijn hand, maar dat verandert de zaak niet. Zo is hij niet gediend van fiscale grensverkenning, het uitonderhandelen met de Belastingdienst om uiteindelijk zou weinig mogelijk belasting te betalen. En toch gebeurt dat in Nederland met enige regelmaat, getuige van de diverse “rulings” (belastingafspraken met de Belastingdienst) die zijn gesloten. Met name door grote bedrijven.

Bedrijven en de zeer welgestelden van de wereld die winsten en vermogens via offshore vennootschappen genieten of beheren doen in beginsel niets strafbaars. Belastingheffing wordt ontweken door op een legale manier de winst daar te laten vallen waar zeer weinig belasting wordt geheven. Simpelweg door gebruik te maken van de fiscale faciliteiten of bijzondere rechtsvormen (zoals de trust) in een land. Belastingverdragen spelen hier een belangrijke rol.

Belastingverdragen

Nederland is een van de landen in de wereld die de meeste belastingverdragen heeft gesloten met andere landen. Een belastingverdrag heeft in eerste instantie als doel de voorkoming van dubbele belastingheffing. Op zich een nobel streven, lijkt mij. Doordat Nederland zoveel belastingverdragen heeft met andere landen wordt Nederland als vanzelfsprekend een lucratief doorvoerland om winsten door te sluizen van land A naar land B. Als land A geen belastingverdrag heeft met land B en er zou winst worden uitgekeerd van A naar B is het zeer waarschijnlijk dat er dubbele heffing gaat optreden. Als Nederland nu een verdrag heeft met zowel A als B levert het een forse besparing op door de winst via Nederland van land A naar land B te transporteren.

Nu heeft Nederland met veel zgn. belastingparadijzen geen belastingverdrag, maar dat wil niet zeggen dat bedrijven of welgestelden geen gebruik zouden mogen maken van deze belastingparadijzen. Naast de belastingverdragen heeft Nederland als belastingbesparende maatregels nog o.a. de deelnemingsvrijstelling en het ontbreken van bronheffing op bepaalde uitgaande geldstromen. Hier kan allemaal gebruik van worden gemaakt zonder dat de wet wordt overtreden. Ofwel, bij veel belastingconstructies die er op geënt zijn om belasting te ontwijken wordt gewoon gebruik gemaakt van bestaande fiscale regels die door de landelijke overheden zelf in het leven zijn geroepen. Dat als gevolg daarvan minder belasting wordt afgedragen is logisch.

Belastingontduiking en -fraude

Het ontduiken van belastingheffing wordt de Grote Van Dale omschreven als:” bewuste misleiding om minder belasting te hoeven betalen” De kernwoorden zijn hier: bewust en misleiding. Doel is het minder belasting betalen. Het leidt geen twijfel dat belastingontduiking niet legaal is. In de civiele wereld zouden we dit een vorm van oplichting kunnen noemen. Als een verkeerde voorstelling van zaken wordt gegeven door bijvoorbeeld bewust omzet niet op te geven of personeel zwart te betalen dan wordt belasting ontdoken. Ook als een particulier bewust zijn bankrekeningen in het buitenland niet opgeeft, valt dit onder belastingfraude en is derhalve een strafbaar feit waarop een maximale gevangenisstraf staat van zes jaren. In de fiscale regelgeving kennen we tot slot nog het leerstuk van de “Fraus Legis” Dit wordt gedefinieerd als: “een samenstel van rechtshandelingen met belastingbesparing als doorslaggevend doel…” Hier gaat het om fiscale constructies die worden opgezet terwijl die voor de bedrijfsvoering onnodig zijn, maar wel belastingbesparing tot gevolg hebben. Dit is op zich geen fraude, maar wordt wel bestreden door de fiscus.

Belastingmoraal en bestedingsmoraal

De Panama papers houden de gemoederen bezig. Zowel bij het Ministerie van Financiën als ook bij het volk. Nu gaan de Panama papers veelal over grote bedrijven en een kleine groep welgestelden, maar ik denk dat de Panama papers met name een discussie op gang zullen brengen over de belastingmoraal in Nederland. Het Ministerie van Financiën wil zo veel mogelijk belasting innen. Dat is haar taak. Het volk beseft zich ook wel dat belasting betaald moet worden om daarmee de collectieve uitgaven te kunnen dekken. En heeft daar tot op zekere hoogte ook nog vrede mee. Maar of daarmee de belastingmoraal nu op een hoog niveau zit, is maar zeer de vraag.

Een goede belastingmoraal bij het volk vraagt om een, wat ik noem, goede bestedingsmoraal bij de overheid. Ik ben mening dat deze twee soorten van moraal onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. En aan de bestedingsmoraal van onze overheid, of dit nu nationaal of lokaal is, mankeert nog wel het een en ander. Dus als onze overheid niet wil dat bedrijven en burgers op zoek naar fiscale constructies om daarmee de belastingafdrachten substantieel te verminderen, zou zij er verstandig aan doen om haar eigen bestedingsmoraal eens goed tegen het licht te houden en daarover helder te communiceren. Dit zouden de uitgaven doen dalen en de belastinginkomsten wellicht doen stijgen.

 

mr. Herman Zoetendal – Prisma Advies Groep – h.zoetendal@prisma-advies.nl – 06-16504129