Gelijk aan de streep

Alle zeilen bijzetten in de bouwsector

De arbeidsmarkt  in de bouwsector is de laatste jaren drastisch veranderd. Waren er in 2009 nog 169.000 mensen werkzaam onder de Bouw CAO, begin 2013 waren dat er nog slechts  118.000. Een daling van circa 30%, die het afgelopen jaar nog is doorgezet. Voor deze daling zijn een paar oorzaken aan te wijzen. In de eerste plaats is zij een gevolg van de economische crisis die ons land getroffen heeft en die ook de bouw niet onberoerd heeft gelaten. In eerste instantie leek de schade misschien nog mee te vallen. Veel bouwwerkzaamheden liepen nog door, maar na verloop van tijd raakten de orderportefeuilles leeg. Tal van bedrijven gingen failliet,  vakbekwame werknemers werden ontslagen.  Nu gloort er sinds enkele maanden weliswaar weer wat licht aan het eind van de bouwtunnel, maar dat betekent niet dat  de problemen voorbij zouden zijn. Het risico bestaat namelijk dat in het huidige klimaat van voorzichtig optimisme de prijzen van bouwmaterialen weer flink omhoog gaan, terwijl  de eerder overeengekomen bouwsommen geen enkele ruimte bieden voor kostenstijgingen. Veel bouwbedrijven zullen dus alle zeilen moeten blijven bijzetten, willen zij  het hoofd boven water houden.

Tsunami van buitenlandse werknemers

Een tweede oorzaak van de ontslaggolf in de bouwsector  is  de verdringing van arbeid door buitenlanders. Het is  een van de meest besproken thema’s  in de media.  Hier en daar werd zelfs gesproken van een tsunami van MOE-landers. Vicepremier en minister van Sociale Zaken, Lodewijk Asscher, kondigde publiekelijk enkele maanden geleden de  code oranje af. Onlangs liet hij weten een einde te willen maken aan de oneerlijke concurrentie en aan de uitbuitingspraktijken waardoor buitenlandse werknemers massaal ons land ‘overspoelen’ en bereid zijn om voor veel lagere lonen dan die van onze CAO te werken.  Intussen blijft het de vraag of hij de daad bij het woord voegt en in Brussel deze onbedoelde  nadelen van het vrije verkeer binnen de EU effectief weet aan te kaarten.  Maar er zijn nog andere oorzaken aan te wijzen van de verslechterde arbeidsmarkt in onze sector.  Bijvoorbeeld, ZZP’ ers die in de bouw voor te lage tarieven werken en malafide bouwbedrijven die het niet zo nauw nemen met de kwaliteit en arbeidsomstandigheden. Het zijn, naast de toestroom van onderbetaalde buitenlandse arbeidskrachten, voorbeelden van oneerlijke concurrentie, die de sector ernstig bedreigen.

Regels nodig om Fair play te garanderen

Het is evident dat er regels nodig  zijn om fair play te garanderen. Regels uit Den Haag en uit Brussel. Zij moeten ervoor  zorgen dat we veilig en gezond kunnen werken, dat er geen mensen worden uitgebuit, dat wij en onze kinderen in een duurzame omgeving kunnen leven. Ze worden vastgesteld door overheid, werkgevers- en werknemersorganisaties. Maar regels stellen zonder handhaving  heeft geen enkele zin. Gebrekkige controle leidt  altijd tot wantoestanden. De afkondiging van een kleurencode alleen lost de problemen niet op. Net zo min als het louter controleren van bonafide bedrijven. Het is niet voldoende als  instanties belast met het  toezicht op arbeidsomstandigheden, milieu en bouwregels van 9 tot 5 uur de bouwplaatsen bezoeken waar netjes  de bouwborden zijn opgehangen. Makkelijk te vinden, makkelijk te controleren en, indien nodig, makkelijk te beboeten. Dat wel.  Maar de echte misstanden ontstaan op de schimmige bouwplaatsen . Hier vindt uitbuiting plaats, dit is het speelveld waar regels worden overtreden zonder dat er een rode kaart wordt uitgedeeld. Hier moet de overheid als scheidsrechter optreden. Bonafide werkgevers en werknemers moeten haar daarbij steunen, met als gezamenlijk doel oneerlijke concurrentie tegen te gaan.

 

Gelijk aan de streep

 

Jan Overtoom – Regiomanager Bouwend Nederland Regio Randstad Noord